Eşel Mobil Sistemi Tarihe Karışıyor: Fiyatlara Zam mı Geliyor, Yoksa Beklenen İndirimler mi Kapıda?
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın kararıyla, akaryakıttan tütüne kadar birçok üründe uygulanan eşel mobil sistemi kademeli olarak sonlandırılıyor. Bu köklü değişikliğin piyasa fiyatlarına ve enflasyona etkisi merak konusu.
Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan gelen son dakika bilgileri, Türkiye'nin ekonomik politikalarında önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Kamuoyunda 'eşel mobil' sistemi olarak bilinen, akaryakıt ve petrol ürünleri başta olmak üzere alkollü içecekler ve tütün mamullerinin Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarının belirlenmesinde kullanılan sistem, kademeli olarak yürürlükten kaldırılıyor. Bu kararla birlikte, yıllardır uygulanan ve fiyat istikrarını sağlamayı hedefleyen bu mekanizmanın yerini yeni düzenlemeler alacak.
Eşel Mobil Sistemi Nedir ve Neden Değişiyor?
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanunu gereğince, akaryakıt ve benzeri petrol ürünleri ile alkollü içecekler ve tütün mamullerinin ÖTV tutarları, her altı ayda bir (Ocak ve Temmuz aylarında) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan yurt içi üretici fiyat endeksine (Yİ-ÜFE) göre güncelleniyor. Ancak, söz konusu ürünlerin ÖTV oranlarında ve tutarlarında Cumhurbaşkanı, ülkenin sosyal, ekonomik ve mali gereksinimlerine göre değişiklik yapma yetkisine sahip. İşte bu noktada 'eşel mobil' sistemi devreye giriyordu. Bu sistemde, yurt içi rafineri fiyatlarındaki değişimlerin ÖTV'ye yansıtılma oranı %75-%25 olarak belirlenmişti. Yani, rafineri fiyatları artarsa, bu artışın belirli bir yüzdesi ÖTV'den karşılanarak pompa fiyatlarının kontrol altında tutulması hedefleniyordu. Ancak son alınan Cumhurbaşkanı Kararı ile bu sistemin kapsamı değiştirilerek, üç ay içinde kademeli olarak sonlandırılması kararlaştırıldı.
Yeni Dönem: Fiyatlar Nasıl Şekillenecek?
Yapılan düzenlemeye göre, sistemin yürürlükten kaldırılma süreci şöyle işleyecek: Yurt içi rafineri fiyatlarında bir artış olması durumunda, bu artışın önce 31 Temmuz'a kadar %50'si, ardından 1 Ağustos ile 30 Eylül tarihleri arasında ise %25'i kadar ÖTV tutarlarında indirim uygulanacak. Buna karşılık, eğer yurt içi rafineri fiyatlarında bir indirim yaşanırsa, ÖTV tutarlarında bu indirimin tamamı kadar bir artış söz konusu olacak. Nihai olarak, 1 Ekim tarihinden itibaren eşel mobil sistemi tamamen yürürlükten kaldırılacak. Bu adımın, enflasyonla mücadeleye destek olduğu ve bütçe üzerindeki olumsuz etkilerinin de ortadan kaldırılması hedeflendiği belirtiliyor. Özellikle, ABD/İsrail-İran geriliminin etkilerinin dengelenmesi ve uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüş eğilimi göz önüne alındığında, sistemin kaldırılmasının enflasyon üzerinde olumsuz bir baskı yaratmayacağı öngörülüyor.
Sigara ve Diğer Tütün Ürünlerinde ÖTV Düzenlemeleri
Eşel mobil sisteminin kaldırılmasına paralel olarak, sigara ve diğer tütün ürünlerindeki ÖTV oranlarında da önemli değişiklikler yapıldı. Sigaralarda uygulanan maktu ve asgari maktu vergi tutarları yeniden belirlendi. Normalde bu tutarlar her yılın Ocak ve Temmuz aylarında Yİ-ÜFE oranına göre güncellenirken, yapılan yeni düzenleme ile bu yılın Temmuz-Aralık dönemi için Yİ-ÜFE güncellemesi uygulanmayacak. Sigaradaki vergi oranı %42'ye düşürülürken, nihai ürün fiyatındaki minimum zorunlu artış eşiği de aşağı çekildi. Bu, üreticilerin fiyat artışlarını daha esnek bir şekilde yönetebilmesine olanak tanıyacak. Nispi vergi oranındaki bu düşüşün yaratabileceği vergi kaybının ise paket başına alınan maktu vergi tutarının artırılmasıyla telafi edileceği öngörülüyor. Amaç, hem sigara fiyatlarındaki dalgalanmayı azaltmak hem de devletin vergi gelirlerini güvence altına almak. Sigara dışındaki tütün mamulleri ve alkollü içeceklerde ise Temmuz-Aralık dönemi için Yİ-ÜFE güncellemesinin yapılacağı bilgisi paylaşıldı.