Emekli Doktorların Aylık Kaybı Dudak Uçuklatıyor: Makam Tazminatı Kavgası Başladı!
2019'da doktorların kamudan özel sektöre geçişini engellemek amacıyla başlatılan ilave ödeme sistemi, şimdi de makam tazminatı alan hekimlerin mağduriyetine yol açıyor. Akademisyenler ve belediye başkanlığı yapmış doktorlar, 'haksız' bir kesintiyle karşı karşıya.
Türkiye'de doktorların kamu ve özel sektör arasındaki maaş dengesizlikleri ve emeklilikte yaşanan sıkıntılar, yıllardır süregelen bir tartışma konusu. Özellikle 2019 yılında doktorların kamudan özel sektöre kaçışını önlemek ve motivasyonlarını yüksek tutmak amacıyla hayata geçirilen 'ilave ödeme' uygulaması, beklendiği gibi her sorunu çözemedi. Hatta bu düzenleme, bazı hekim grupları için beklenmedik mağduriyetler yaratarak yeni bir tartışma ateşini körükledi. 5434 Sayılı Emekli Sandığı Kanunu'na eklenen 84. Madde ile hayata geçirilen bu sistem, tabip ve diş tabibi kadrolarında görev yapmış uzman hekimlere belirli bir gösterge rakamının, uzman olmayanlara ise daha düşük bir gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarın emekli aylıklarına her ay ilave edilmesi üzerine kurulu. Bu rakamlar, 2022 yılında yapılan güncellemelerle daha da artırıldı.
Makam Tazminatı Engeline Takılan Emekliler: 'Haksızlığa Uğruyoruz!'
Sistemin en can alıcı ve aynı zamanda en tartışmalı noktası ise ilave ödemeden yararlanabilmek için 'makam tazminatı' almıyor olmak şartı. Bu durum, özellikle tıp alanında akademik kariyer yapmış profesör ve doçentleri, aynı zamanda belediye başkanlığı gibi görevlerde bulunmuş hekimleri doğrudan etkiliyor. Örneğin, bir tıp doçenti, makam ve temsil tazminatı aldığı gerekçesiyle kendisine verilmesi gereken 40.963 TL tutarındaki uzman hekim ilave ödemesinden mahrum bırakılıyor. Bu durum, 25 yıl hizmetle emekli olmuş bir tıp doçentinin emekli aylığının, kendi yetiştirdiği uzman hekimden 22.085 TL daha az olmasına neden oluyor. Benzer bir tablo, akademik unvanına bakılmaksızın, hizmet süresi 3 yıldan az olan profesörler için de geçerli. Bu hekimler de öğrencileriyle neredeyse aynı ya da daha düşük emekli aylığı almanın şaşkınlığını yaşıyor. Hatta bazı durumlarda, öğrencisinden daha az emekli maaşı alma ironisiyle karşı karşıya kalıyorlar. Bu durum, uzun yıllarını bilime ve eğitime adamış akademisyenlerin motivasyonunu ciddi şekilde düşürme potansiyeli taşıyor.
Belediye Başkanlığı Kıyaslaması: 'Pişmanlık' Vurgusu
Uygulamanın yarattığı bir diğer dikkat çekici mağduriyet ise belediye başkanlığı yapmış hekimler. Seçimle bu göreve gelmiş ve dolayısıyla makam tazminatı alan hekimler, 14.180 TL'den başlayan tazminatlar nedeniyle, 41.000 TL'ye varan ilave ödeme hakkından mahrum kalıyorlar. Bir uzman hekimin ilçe belediye başkanlığı yapmış olması ve bu nedenle aldığı 18.906 TL'lik tazminat, kendisini 40.963 TL'lik ilave ödemeden dışlıyor. Bu durum, aylık yaklaşık 22.057 TL'lik bir kayıp anlamına geliyor. Pek çok hekimin, kariyerlerinin ilerleyen dönemlerinde kamu hizmeti yerine siyaseti tercih etmelerinin ardından, emeklilikte bu denli büyük bir maddi kayba uğramış olmaları, ciddi bir 'pişmanlık' duygusu yaratıyor.
Özel Sektöre Geçenler ve '1/3'lük Maaş Farkı Tehlikesi
Sorunun bir diğer boyutu da, kamuda uzun yıllar çalıştıktan sonra özel sektöre geçiş yapan veya kendi muayenehanesini açan hekimleri kapsıyor. Bu doktorlar, uzmanlıklarını tamamladıktan ve isim yaptıktan sonra genellikle özel hastanelerde veya kendi kliniklerinde çalışmaya başlıyorlar. Bu geçişin ardından emekli olduklarında ise SSK (4/a) veya BAĞ-KUR (4/b) statüsünden emekli oluyorlar. Bu durum, kamuda kalarak Emekli Sandığı'ndan emekli olan meslektaşlarına kıyasla emekli aylıklarında neredeyse üçte bir oranında bir düşüşe yol açıyor. Yıllarca kamuda hizmet verdikten sonra özel sektöre yönelen bu hekimler, emekliliklerinde büyük bir mali boşlukla yüzleşiyor. Bazıları sonradan tekrar kamuya dönüp Emekli Sandığı'ndan emekli olma yolları arasalar da, bu her zaman mümkün olmuyor ve büyük bir mağduriyet yaşanıyor.
Çözüm Yolları Masada: Tercih Hakkı ve Orantılı Ödeme
Doktorlar arasında giderek artan bu huzursuzluk ve mağduriyetin giderilmesi için acil çözüm önerileri sunuluyor. İlk olarak, makam tazminatı alan hekimler için bir tercih hakkı tanınması talep ediliyor. Buna göre, hekimlere makam tazminatı ile ilave ödeme arasındaki hangisi daha yüksek ise onu seçme hakkı verilmeli. Bu adımın, tıp kökenli akademisyenlerin üniversitelerde kalmasını teşvik edeceği ve uzun vadede hekim yetiştirecek akademisyen sıkıntısının önüne geçeceği belirtiliyor. İkinci önemli öneri ise, kamuda çalıştıktan sonra özel sektöre geçerek mağduriyet yaşayan hekimler için kamuda çalıştıkları süreyle orantılı bir ilave ödeme yapılması. Mevcut sistemde 25 yılını tamamlamış kişilere tam ilave ödeme yapılırken, örneğin kamuda 15 yıl çalışmış bir hekime ilave ödemenin yüzde 60'ının verilmesi gibi bir düzenleme ile onların da kamudaki hizmetlerinin karşılığını almaları hedefleniyor. Bu adımlar, emeklilikte yaşanan adaletsizliği giderek doktorların motivasyonunu yeniden tesis etmeyi amaçlıyor.
Ebru Şahin
Ekonomi & Finans Analisti
Bu yazı yazarımızın sitemizde yayınlanan köşe yazılarından biridir. Yazarımıza ait diğer tüm köşe yazılarına ve analizlere yukarıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.
